Beeldende kunsten

Steiner had ideeën over esthetica en kunst die prikkelen om een nieuwe verhouding tot de kunst te vinden. Hij was zelf een opmerkelijk en veelzijdig kunstkenner. Zijn opvattingen hebben veel kunstenaars geïnspireerd bij hun werk. Hij besprak de verschillende kunsten afzonderlijk: schilderkunst, beeldhouwkunst, architectuur, poëzie en muziek, maar ook in hun onderlinge samenhang. Hijzelf liet zich niet onbetuigd in het kunstzinnig scheppen. Zo schreef hij vier drama’s, ontwierp een aantal gebouwen, waaronder het Goetheanum in Dornach (Zwitserland) en riep de euritmie als een nieuwe bewegingskunst in het leven.

Het zogenaamde eerste Goetheanum (1913-1922) was een houten bouwwerk van kolossale afmetingen. Steiner stond daarbij een synthese van architectuur, beeldhouwkunst en schilderkunst voor ogen. Kunst was voor hem hét middel om de verzakelijkte, ontzielde maatschappij waarin de mens leeft weer een ziel te geven. Daarvoor stond hem een nieuwe artistieke benadering voor ogen die er niet op uit is om te verfraaien, maar om het innerlijk van de dingen zichtbaar te maken. Meer in het algemeen pleitte Steiner ervoor de weg van het inzicht te verbinden met de weg van het gevoel, van de inleving. Door zich in te leven in kleuren, vormen en klanken, worden deze tot ‘vensters’ naar een wereld waar de schepping altijd verder gaat. 

Kenmerkende tentoonstellingen

De impulsen die Steiner gaf aan de kunsten en die in het begin van de twintigste eeuw zo’n krachtig stempel hebben gedrukt op het geestelijke en artistieke leven, zijn van invloed gebleven. Hierbij zijn namen te noemen als Kandinsky, Klee en Jawlensky, en van recenter datum Joseph Beuys. Dat toonde bijvoorbeeld de grote tentoonstelling aan die in de jaren tachtig in Los Angeles, Chicago en Den Haag te zien was, met de op Kandinsky geïnspireerde titel The spiritual in art. Een niet gering deel van deze tentoonstelling was gewijd aan kunstenaars wier werk openlijk of latent een innerlijke verwantschap vertoont met de intenties van Steiner. De tentoonstelling documenteerde de overtuiging van de kunstenaars dat de kunst in haar beeldende vormgeving van de materie een hogere werkelijkheid kan openbaren, dat dit zelfs haar eigenlijke opgave is. Daardoor nadert de kunst weer de ‘religio’ in de eigenlijke zin van het woord, namelijk ‘her-verbinding’ met de wereld van de geest.

Te noemen is ook de succesvolle tentoonstelling Rudolf Steiner – Alchemie van het alledaagse eind 2014, begin 2015 in de Kunsthal in Rotterdam. Deze werd als volgt aangekondigd: ‘Voor het eerst in Nederland presenteert de Kunsthal een overzicht van het veelomvattende oeuvre van Rudolf Steiner (1861-1925). Steiner is één van de meest invloedrijke en veelzijdige hervormers van de twintigste eeuw. Zijn gedachtegoed is nog springlevend.’

In het persbericht beschreef de Kunsthal: ‘Steiner inspireert in zijn tijd kunstenaars zoals Piet Mondriaan, Wassily Kandinsky en Josef Beuys en houdt een vurig pleidooi voor sociaal ondernemen en duurzaamheid. In onze huidige tijd waarin maatschappelijke kwesties als een toenemend milieubewustzijn, aandacht voor biodynamische landbouw, eerlijke voeding en sociaal ondernemen gemeengoed zijn geworden, lijkt zijn gedachtegoed relevanter dan ooit. De tentoonstelling en activiteiten in de Kunsthal plaatsen Steiner in het licht van de actualiteit en laten zijn wereldwijde invloed op het gebied van design, kunst, architectuur, voeding, geneeskunde en onderwijs zien.’

Want: ‘Ruim een eeuw later werken wereldwijd honderden vrijescholen en vele gezondheidsklinieken, boerderijen en financiële instanties volgens zijn antroposofische grondbeginselen.’

Fantasie met geestelijk waarheidsgehalte

De overtuiging dat de kunstenaar door meditatieve verdieping, door scholing van zijn geestelijke vermogens de fantasiekracht van zijn kunstenaarschap kan bevruchten en verhogen, krijgt weer meer en meer aanhang. In deze zin staan wezen en taak van de hedendaagse en toekomstige kunst in verband met een verruiming van onze kenvermogens. De fantasie, de eigenlijke creatieve bron van de kunstenaar, kan beschouwd worden als de matte naglans van een vroegere instinctieve helderziende gave. Ze is echter niet alleen een uitgedoofd overblijfsel; ze heeft tegelijk het karakter van een kiem. Wanneer de kunstenaar de intensivering van zijn waarnemingen verbindt met het streven naar innerlijke kennis, krijgt zijn fantasie gaandeweg een groter geestelijk waarheidsgehalte, wordt ze lichter en transparanter voor de openbaringen van een hogere wereld.

In het streven naar zo’n nieuwe transparantie van de kunstzinnige fantasie ligt het eigenlijk vernieuwende van de kunstopvatting en de kunstimpuls die Rudolf Steiner ons heeft nagelaten. Dan zullen de drie terreinen waarin het geestelijk streven van de mens is uiteengevallen, wetenschap, kunst en religie, hun isolement kunnen overwinnen en zich, op grond van hun innerlijke verwantschap, in de toekomst weer in een nieuwe en bewustere vorm aaneensluiten.

Meer informatie

Euritmie: euritmie.nl

Organische architectuur: organische-architectuur.iona.nl

Mens en muziek, platform voor musici: mensenmuziek.nl

Mysteriedrama’s: drempeltheater.nl

Academie voor spreekkunst: academievoorspreekkunst.nl

Opleiding docent dans-euritmie: hsleiden.nl/docent-dans-euritmie

Opleiding docent muziek: hsleiden.nl/docent-muziek

Antroposofische gids in Nederland: antrovista.com

 

Antroposofische Vereniging
in Nederland

De Antroposofische Vereniging in Nederland is een levend geheel van mensen en activiteiten. Er zijn zo’n 50 ledengroepen en studiecentra in heel Nederland en een breed aanbod aan sociale en kunstzinnige activiteiten, zowel met openbaar karakter als in verenigingsverband.

Actualiteiten uit de vereniging  >